Prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego zagwarantowane jest w Konstytucji RP i skonkretyzowane w Kodeksie pracy. Zgodnie z istniejącymi tam zapisami każdemu pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego. Wymiar tego urlopu uzależniony jest od stażu pracownika i wynosi 20 lub 26 dni w każdym roku kalendarzowym. Pracownik powinien wykorzystać urlop w całości w roku, w którym nabył do niego prawo, jednak na wniosek samego pracownika urlop można podzielić na części, przy czym jedna z tych części powinna wynosić co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych.
Urlopy wypoczynkowe powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan taki ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników oraz konieczność zapewnienia normalnego toku pracy.
Ustalając plan urlopów pracodawca powinien pamiętać m.in. o tym, że:
- plan urlopów należy stworzyć przed okresem, którego dotyczy, w praktyce więc należy go stworzyć do 31 grudnia na rok następny,
- plan urlopu powinien uwzględniać urlop bieżący, zaległy i uzupełniający,
- urlopy pracownicze należy zaplanować w taki sposób, aby u każdego pracownika obejmowały nieprzerwanie co najmniej 14 dni kalendarzowych,
- należy uwzględnić pracowników zatrudnionych na umowach terminowych planując urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia,
- trzeba pamiętać o urlopach pracowników powracających z urlopów:
- macierzyńskich
- wychowawczych
- bezpłatnych
- nie uwzględniamy w planach urlopowych przysługujących pracownikowi dni urlopu na żądanie,
- plan urlopów nie może dyskryminować żadnej grupy pracowniczej.
Plan urlopów może być jedynym wymaganym w zakładzie pracy dokumentem, na podstawie którego udzielane są urlopy wypoczynkowe. Kodeks pracy w żaden sposób nie reguluje sposobu wnioskowania w tym zakresie. Warto jednak sprawdzić zapisy w regulaminie pracy. Jeżeli bowiem regulamin taki stanowi, że pracownik musi złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy – dokument taki będzie niezbędny, aby udzielić pracownikowi czasu wolnego, pomimo istnienia planu urlopowego.
Sporządzanie planów urlopowych dotyczy każdego pracodawcy. Jednak niektórzy pracodawcy nie mają obowiązku jego sporządzania. Są to pracodawcy:
- posiadający zakładową organizację związkową, która wyraziła zgodę na nietworzenie planu urlopów, oraz
- pracodawcy u których nie występuje wspomniana organizacja i którzy podjęli decyzję o nietworzeniu planu urlopów.
Jak już wspomniałam urlopy udzielane są zgodnie z istniejącym planem. Możliwe jest jednak korygowanie wcześniej zatwierdzonego planu urlopowego na wniosek pracownika lub też z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy.
Termin urlopu może również ulec zmianie z powodów niezależnych, takich jak: niezdolność do pracy z powodu choroby, urlop macierzyński, powołanie na przeszkolenia wojskowe oraz odosobnienie z powodu choroby zakaźnej.
Katarzyna Paczkowska