Niemal wszyscy wiedzą, że nauczyciele mają prawo do urlopu zdrowotnego. Nieliczni jednak wiedzą, że nauczyciele nie są jedyną grupą zawodową, której przysługuje podobne uprawnienie! W Polsce uprawnionych do urlopu zdrowotnego jest kilka grup zawodowych!
Czym jest urlop zdrowotny?
Urlop na poratowanie zdrowia jest specjalnym uprawnieniem przyznanym przedstawicielom niektórych zawodów w celu leczenia lub rehabilitacji. Uprawnienie to związane jest ze szczególnym rodzajem pracy. Oczywiście nie oznacza to, że nauczyciel pracuje bardziej a księgowa ma w pracy plażę! W niektórych jednak przypadkach ustawodawca uznał, że praca związana z wykonywaniem pewnych czynności jest na tyle obciążająca i może powodować problemy zdrowotne, że niezbędne jest wprowadzenie możliwości wykorzystania płatnego zwolnienia od pracy, przeznaczonego na leczenie, po zakończeniu którego pracownicy będą mogli wrócić do swoich obowiązków zawodowych.
Podstawa prawna urlopu
Ponieważ, jak już wspomnieliśmy, urlop na poratowanie zdrowia przysługuje kilku grupom zawodowym, istnieje w związku z tym kilka odrębnych aktów prawnych regulujących tę kwestię.
W zależności od tego z jaką branżą mamy do czynienia, w różnych miejscach będziemy szukali odpowiednich zapisów:
- nauczyciele – Karta Nauczyciela,
- nauczyciele akademiccy – prawo o szkolnictwie wyższym,
- sędziowie – ustawa o ustroju sądów powszechnych,
- prokuratorzy – ustawa o prokuraturze
- inspektorzy pracy – ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy,
- kuratorzy – ustawa o o kuratorach sądowych
- pracownicy służby leśnej – ustawa o lasach
- inspektorzy NIK – ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli
Kto i na jakich zasadach może skorzystać z urlopu zdrowotnego?
Nauczyciele
Grupą, która chyba najczęściej korzysta z urlopu na poratowanie zdrowia i której większość Polaków tego urlopu zazdrości, są nauczyciele.
Nauczycielom zatrudnionym w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu nieprzerwanie co najmniej 7 lat w szkole w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia lub na leczenie uzdrowiskowe / rehabilitację uzdrowiskową. Od 1 stycznia 2018 r. o potrzebie urlopu zdrowotnego decyduje lekarz medycyny pracy (wcześniej uprawnienie takie posiadał lekarz pierwszego kontaktu).
W okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy lub podjąć innej działalności zarobkowej. W przypadku stwierdzenia, że w okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel podejmuje inny stosunek pracy lub inną działalność zarobkową, dyrektor szkoły odwołuje nauczyciela z urlopu, określając termin, w którym nauczyciel obowiązany jest do powrotu do pracy.
Nauczycielowi można udzielić kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia nie wcześniej niż po upływie roku od dnia zakończenia poprzedniego urlopu dla poratowania zdrowia. Łączny wymiar urlopu zdrowotnego nauczyciela w okresie całego zatrudnienia nie może przekraczać 3 lat.
Nauczyciele akademiccy
Prawo do płatnego urlopu dla poratowania zdrowia ma również nauczyciel akademicki. W tym przypadku nauczyciel akademicki musi być zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, aby po przepracowaniu co najmniej 15 lat na uczelni mieć prawo do płatnego urlopu na poratowanie zdrowia w celu przeprowadzenia leczenia zaleconego przez lekarza, jeżeli stan jego zdrowia wymaga powstrzymania się od pracy.
Łączny wymiar urlopu na poratowanie zdrowia w całym okresie zatrudnienia nauczyciela akademickiego nie może przekroczyć jednego roku. O potrzebie udzielenia nauczycielowi akademickiemu urlopu dla poratowania zdrowia orzeka lekarz medycyny pracy. W przypadku gdy urlop dla poratowania zdrowia jest wykorzystywany w częściach, kolejnego urlopu można udzielić nie wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia zakończenia ostatnio udzielonego urlopu.
Nauczyciel akademicki korzystający z urlopu dla poratowania zdrowia nie może w tym czasie wykonywać pracy zarobkowej ani prowadzić działalności gospodarczej.
Sędziowie
Sędziemu można, na podstawie art. 93 ustawy o sądach powszechnych, udzielić płatnego urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, jeżeli leczenie to wymaga powstrzymania się od pełnienia służby. Urlopu takiego udziela bezpośrednio Minister Sprawiedliwości. Urlop zdrowotny sędziego nie może przekraczać 6 miesięcy.
Prokuratorzy
Na podobnych zasadach z urlopu zdrowotnego mogą również korzystać prokuratorzy. Prokurator Krajowy może udzielić prokuratorowi płatnego urlopu dla poratowania zdrowia. Urlop zdrowotny prokuratora nie może przekraczać 6 miesięcy i nie może być udzielony, jeżeli prokurator, z powodu choroby, nie wykonywał czynności przez okres roku.
Inspektorzy pracy
Zgodnie z art. 52 Ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z 13 kwietnia 2007 roku, główny inspektor pracy może udzielić pracownikowi wykonującemu lub nadzorującemu czynności kontrolne płatnego urlopu zdrowotnego na podstawie skierowania na leczenie uzdrowiskowe albo rehabilitację uzdrowiskową na okres ustalony w tym skierowaniu, nieprzekraczający 30 dni w roku kalendarzowym. Prawo pracy inspekcja PIP
Kontroler NIK
Kontrolerowi zatrudnionemu w Najwyższej Izbie Kontroli (na stanowisku określonym w art. 66a) przez okres nie krótszy niż 5 lat może być przyznany, co najwyżej dwukrotnie w okresie zatrudnienia w Najwyższej Izbie Kontroli, płatny urlop dla poratowania zdrowia w wymiarze nieprzekraczającym łącznie 12 miesięcy.
Urlopu zdrowotnego udziela Prezes Najwyższej Izby Kontroli, na wniosek kontrolera, umotywowany opinią o stanie zdrowia wydaną przez komisję lekarską powołaną przez Prezesa Najwyższej Izby Kontroli.
Kuratorzy
Kuratorom zawodowym na mocy art. 17 ustawy o kuratorach sądowych przysługuje urlop zdrowotny w wymiarze nieprzekraczającym 6 miesięcy. Urlopu dla poratowania zdrowia nie można udzielić, jeżeli kurator zawodowy z powodu choroby nie pracował nieprzerwanie przez rok. Urlopu zdrowotnego udziela w tym przypadku Minister Sprawiedliwości.
Pracownicy służby leśnej
Pracownicy służby leśnej przy wykonywaniu czynności służbowych mają prawo do płatnego urlopu dla poratowania zdrowia w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo sześciu miesięcy, jeżeli przepracowali w Lasach Państwowych w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres nie krótszy niż 3 lata.
Pozostałe przypadki
Niezależnie od regulacji ustawowych każdy pracodawca może przyznać pracownikom dodatkowe uprawnienia, takie jakim jest np. urlop dla poratowania zdrowia. Wszystko zależy od indywidualnej decyzji i dobrej woli pracodawcy. Oczywiście należy pamiętać, że ta dobra wola zawsze wiąże się z dodatkowymi kosztami po stronie pracodawcy. Wymienione wcześniej urlopy zdrowotne występują w zakładach pracy finansowanych z budżetu państwa. Jeżeli każdy inny pracodawca zdecydowałby się udzielić pracownikowi płatnego, dodatkowego zwolnienia od pracy, oznacza to, że musiałby wygospodarować dodatkowe środki na zatrudnienie kolejnej osoby, która zastąpi nieobecnego pracownika. Jeśli pracodawca, pomimo świadomości znacznie podwyższonych kosztów, zdecyduje się na takie rozwiązanie – musi wprowadzić odpowiedni zapis np. regulaminie pracy lub w układzie zbiorowym pracy. Ta kwestia musi być bowiem formalnie uregulowana – jeżeli nie w powszechnych źródłach prawa, jakimi są ustawy, to w wewnątrzzakładowych źródłach, czyli np.w regulaminie wewnętrznym.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r Karta Nauczyciela
- Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
- Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych
- Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r Prawo o prokuraturze
- Ustawa dnia 27.07.2005 prawo o szkolnictwie wyższym
- Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli
- Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych
- Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach